Scania może pochwalić się ponad stuletnią historią wspierania krajów w budowaniu zdolności obronnych. Jakie były najważniejsze kamienie milowe na tej drodze?
Rysunek podwozia ciężarówki z 1904 roku, przedstawiający 2,5-tonowy „motorowy wagon towarowy” dla szwedzkiej stoczni marynarki wojennej w Karlskronie, wyznacza początek długiej tradycji Scania w zakresie rozwoju pojazdów i silników do celów obronnych. Od tego czasu eksperci Scania pracowali nie tylko dla wzmocnienia szwedzkiej obronności, ale także wspierali wiele innych krajów w rozwijaniu ich zdolności obronnych.
W ciągu tego ponad stuletniego okresu Scania opracowywała i dostarczła rozwiązania do transportu ładunków, jednostek wojskowych i systemów obronnych – zaprojektowanych do działania w najtrudniejszych warunkach.
Od początku lat 90. Scania dostarczyła około 10 tys. pojazdów i 5 tys. silników do celów obronnych. Cofnijmy się jednak w czasie i zobaczmy, jak to wszystko się zaczęło.
KALENDARIUM
1908: Pierwsza dostawa dla szwedzkiej obronności
Założona w 1891 roku jako Vagnfabriks Aktiebolaget i Södertelge (Vabis), fabryka i warsztat Scania początkowo koncentrowały się na produkcji wagonów kolejowych, bagażowych, pasażerskich i tramwajów konnych. Prawdopodobnie zainspirowana wcześniejszym, udanym zakupem samochodu Vabis dla dowództwa wojskowego w 1904 roku, szwedzka armia zainteresowała się pojazdem. Natomiast stocznia marynarki wojennej w Karlskronie złożyła zamówienie na 2,5-tonowy „zmotoryzowany wagon towarowy”, który został dostarczony w 1908 roku. Była to piąta ciężarówka wyprodukowana przez Vabis.
1916: Ciągnik artyleryjski AWD
Wojsko od razu dostrzegło zalety napędu na wszystkie koła w misjach transportowych w trudnym terenie. W związku z tym szwedzka administracja wojskowa zleciła firmie Scania opracowanie i produkcję ciągnika artyleryjskiego z napędem na cztery koła i kierowanymi kołami. Miał być wyposażonego w układ kierowniczy z obu stron. Pojazd, znany jako T-3, był w zasadzie bardzo ciężką ciężarówką. Ważył siedem ton, posiadał silnik o mocy 70 KM i czterobiegową skrzynię biegów.
Lata 30. i 40. XX wieku: II wojna światowa
Podczas II wojny światowej Scania produkowała różnorodne pojazdy wojskowe dla armii szwedzkiej. Wśród nich były lekkie czołgi Stridsvagn m/41 i transporter opancerzony SKP m/42.
1940: Plany rozwoju
Pomimo wybuchu II wojny światowej, zarząd Scania-Vabis podjął decyzję o podwojeniu liczby zakładów produkcyjnych w Södertälje. Zamówienia z sektora cywilnego spadły w miarę zbliżania się działań wojennych do granic Szwecji. Z drugiej strony, zamówienia z sektora wojskowego na ciężarówki i silniki zaczęły rosnąć. Firma rozrosła się z 800 pracowników w 1939 roku do 1340 w 1945 roku. Zapotrzebowanie na bardziej wydajny sprzęt wojskowy w czasie wojny stymulowało rozwój technologiczny.
1943: Szczyt zamówień
Zamówienia wojskowe osiągnęły swój szczyt, stanowiąc 84% obrotów i 98% zysków Scania. W tym okresie firma była niemal całkowicie zorientowana na obronność. Scania dostarczała szwedzkim siłom zbrojnym ciężarówki, a także wojskowe pojazdy specjalne, w tym czołgi, transportery opancerzone i terenowe ciężarówki z napędem na cztery koła.
1944: Transporter opancerzony SKP m/42
W 1943 roku Scania i administracja armii szwedzkiej podpisały kontrakt na dostawę 300 podwozi do opancerzonego pojazdu terenowego SKP m/42. W swej istocie był to samochód ciężarowy z platformą i napędem na cztery koła, przeznaczony do jazdy terenowej, wyposażony w opancerzone nadwozie chroniące żołnierzy podczas transportu.
SkP m/42 przez lata wielokrotnie dowiódł swojej wartości. Byłkilkakrotnie modernizowany i pozostawał w służbie Szwedzkich Sił Zbrojnych do początku XXI wieku, pełniąc służbę przez ponad 60 lat. Pojazd był wykorzystywany przez szwedzkie siły ONZ podczas kryzysu w Kongo (1961–1964) oraz przez siły pokojowe ONZ na Cyprze w 1964 roku.
1944: Szturmowy pojazd artyleryjski SAV m/43
Szturmowe pojazdy artyleryjskie były produkowane w latach 1944–1947 na bazie podwozia Stridsvagn m/41. Załoga pojazdu składała się z czterech osób. SAV pozostawał częścią szwedzkiej armii aż do lat 70. XX wieku.
1954: L71 Regent
W okresie powojennym wprowadzono na rynek L71 Regent, ciężarówkę, która stała się podstawą zarówno w zastosowaniach cywilnych, jak i wojskowych. Jako pierwsza z nowej generacji ciężarówek, która miała sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na pojazdy o większej ładowności, jej niezawodność i osiągi ugruntowały reputację Scania na rynku pojazdów ciężkich.
1960-1962: LA82 „Anteater”
LA82 był przez żołnierzy nazywany „Mrówkojadem” (Anteater), co nawiązywało do jego długiej maski. Scania dostarczyła szwedzkiej armii 440 ciężarówek LA82. Pojazdy z napędem na wszystkie koła (6×6) były wyposażone w 10-litrowe silniki z turbodoładowaniem o mocy od 200 do 220 KM. Zaprojektowani je głównie do holowania 10-tonowych haubic w trudnym terenie, przewożąc jednocześnie do 5 ton ładunku na platformach. W latach 80. XX wieku wiele z tych pojazdów zostało przebudowanych na transportery mostowe i pozostawały w służbie do początku XXI wieku.
1969: Fuzja z koncernem zbrojeniowym Saab
Scania-Vabis połączyła się z Saab, szwedzką firmą z branży lotnictwa, obronności i motoryzacji, tworząc nowy podmiot – Saab-Scania. Silne relacje między obiema firmami zaowocowały unikalnym doświadczeniem w zakresie rozwiązań obronnych. Saab był wówczas – podobnie jak dziś – dostawcą myśliwców dla szwedzkich sił powietrznych, z legendarnymi maszynami takimi jak Draken („Smok”), Viggen i dzisiejszy Gripen („Gryf”). To doświadczenie pozostało w Scania po usamodzielnieniu się firmy w połowie lat 90., torując drogę do licznych udanych współprac z Saabem w kolejnych latach. W tym do silników do łodzi bojowej CB90 oraz okrętów podwodnych Saab.
1975: Kultowe ciężarówki terenowe
Pojazdy Scania SBA111 i SBAT111S, oznaczone odpowiednio jako Terrängbil 30 i 40 w szwedzkiej armii, zostały wprowadzone na rynek w połowie lat 70. Ciężarówki z napędem na wszystkie koła słynęły z wyjątkowych właściwości terenowych, pokonując wzniesienia do 60% i nachylenia boczne do 40% przy pełnym obciążeniu.
SBA111 był wyposażony w 6-cylindrowy silnik wysokoprężny, a SBAT111S w wersję z turbodoładowaniem do holowania ciężkiej artylerii. Oba modele zostały zaprojektowane z automatyczną skrzynią biegów, co czyni je niezwykle łatwymi w obsłudze dla kierowców. Wysoka łatwość serwisowania, szerokie wykorzystanie standardowych podzespołów z pojazdów cywilnych, zgodnie z modułowym systemem Scania, oraz niskie koszty utrzymania były również priorytetem w ich rozwoju.
Na przestrzeni lat wyprodukowano kilka specjalistycznych wariantów tych pojazdów, w tym pojazdy do odśnieżania i ratownictwa dla szwedzkich sił powietrznych. SBA/SBAT111 pozostaje kwintesencją terenowego pojazdu wojskowego.
1981: Nowe zamówienia od szwedzkiej armii
W tym roku Scania wprowadziła serię 2 (serię GPRT), pierwszą w pełni modułową linię produktów firmy. Seria 2 umożliwiła pozyskanie nowych zamówień na pojazdy obronne, w tym na pojazdy ratownicze z napędem na wszystkie koła i pługi śnieżne dla szwedzkich sił powietrznych, a także na pojazdy artylerii rakietowej dla szwedzkiej obrony powietrznej. Zamówienia obejmowały również 19 ciężarówek T143 (litera T „torpedo”) dla szwedzkiej obrony. Te ciężkie pojazdy transportowe służyły do transportu czołgów wraz z załogą mieszczącą się w kabinie załogowej. Dostarczono również ciężarówki z silnikiem V8 z konwencjonalną kabiną R w konfiguracji kabiny załogowej. Łącznie w latach 80. Scania dostarczyła około 950 pojazdów do celów obronnych.
1986: Pierwsze zamówienie NATO
W 1986 roku Norwegia, jako pierwszy kraj NATO, zamówiła ciężarówki Scania. Kontrakt obejmował 1600 pojazdów terenowych w dziewięciu różnych konfiguracjach serii 3 Scania. Wprowadzono ją później, w 1988 roku. W kolejnych latach pojawiły się kolejne zamówienia z innych krajów NATO.
1989: Combat Boat 90 (CB90)
Łódź bojową CB90 (Combat Boat 90) firmy Dockstavarvet w Szwecji, należącej do Grupy Saab, wyprodukowano w ponad 250 egzemplarzach od momentu jej wprowadzenia na rynek w 1989 roku. Najnowszą wersję, CB90 NG, napędzają dwa silniki wysokoprężne Scania V8 o mocy 900 koni mechanicznych każdy.
Lata 90.: Wóz bojowy Combat Vehicle 90 (CV90)
Opracowany przez BAE Systems Hägglunds we współpracy ze szwedzkimi siłami zbrojnymi i głównymi poddostawcami, takimi jak Scania. CV90 to gąsienicowy bojowy wóz piechoty, który wszedł do służby w połowie lat 90. Silnik wysokoprężny V8 firmy Scania od samego początku zapewniał CV90 niezbędną moc i niezawodność. Najnowszy model, Mk IV, wyposażono w 16-litrowy silnik V8. Do tej pory wyprodukowano ponad 1300 egzemplarzy.
Lata 2000.: Dostawa dla holenderskiej obronności
Na początku XXI wieku Scania uzyskała zamówienie od holenderskich władz obronnych. Opiewało ono na ponad 500 pojazdów transportowych z napędem na wszystkie koła do transportu kontenerów. Dzięki modułowemu systemowi Scania, firma jako jedyna zaprezentowała na targach Eurosatory w Paryżu hakowiec do transportu kontenerów 8×8. Nie wymagał on specjalnych rozwiązań hydraulicznych. Ta innowacja przykuła uwagę branży i wyznaczyła nowy standard dla przyszłych zamówień obronnych w całej Europie.
Lata 2000: Dostawy dla francuskiej obronności
W 2000 roku Scania została pierwszym zagranicznym dostawcą pojazdów dla francuskiej obronności. Początkowa dostawa obejmowała 12 ciężarówek Scania T144 CA6x4 oraz ciągników siodłowych, przeznaczonych do zastosowań na placach budowy.
Kolejne dostawy dla francuskiej armii obejmowały duże zamówienia na ciężarówki Scania 8×8 z napędem na wszystkie koła i wymiennym nadwoziem (555 sztuk) oraz 300 trzyosiowych cystern.
Lata 2010.: Cysterna paliwowa Scania CaRaPACE
Scania CaRaPACE (Camion Ravitailleur Pétrolier de l’Avant à Capacité Étendue), specjalistyczną opancerzoną cysternę paliwową 8×6, wprowadzono na rynek w 2013 roku dla francuskiej armii. Zaprojektowaną do operacji w wymagającym środowisku, CaRaPACE wykorzystywano w strefach konfliktu. Zapewniała niezbędne paliwo i wsparcie logistyczne w trudnych warunkach.
2017: Największe w historii zamówienie obronne
Scania wygrała przetarg publiczny w Holandii – inicjatywę holenderskiego Ministerstwa Obrony, mającą na celu wymianę i modernizację floty wojskowych pojazdów kołowych. Kontrakt, obejmujący początkowe zamówienie na 2037 pojazdów, stał się największym jak dotąd pojedynczym zamówieniem Scania. W sumie całkowita liczba pojazdów wyniosła ponad 3000.
Pojazdy te dołączyły do istniejącej floty 555 ciężarówek dostarczonych w latach 2005 i 2006.
Znaczna część kontraktu – znanego jako „Gryphus”, nawiązując do logotypu Scania i holenderskiego herbu z lwami – obejmuje około 2500 specjalistycznych, czteroosiowych ciężarówek z napędem na wszystkie koła. Mają też unikalną cechę: do operacji w strefach konfliktów wyposaża się je w opancerzoną kabinę. W razie potrzeby te wytrzymałe kabiny mogą z łatwością zastąpić standardowe dzięki systemowi wymiennych kabin.
Pozostałe pojazdy skonfigurowano jako warianty dwu- i trzyosiowe ze wspólnym układem napędowym i interfejsami kierowcy, co ułatwia prowadzenie i serwis. Podsumowując, świadczy to o wszechstronności i zaletach modułowej platformy Scania.
2017: Dania zamawia 800 ciężarówek
Po kilku latach rozmów i testów terenowych, Dział Zamówień i Logistyki Duńskiego Ministerstwa Obrony zlecił w 2017 roku firmie Scania, w drodze przetargu publicznego, dostawę około 800 ciężarówek w ramach kontraktu. Jego realizację zaplanowano na 2026 rok.
Dostawa obejmuje szeroką gamę ponad 60 różnych konfiguracji wysoce wyspecjalizowanych pojazdów. Od wozów strażackich i wojskowych pojazdów terenowych po pojazdy cywilne. Wśród nich są cysterny paliwowe dla duńskiej marynarki wojennej i sił powietrznych. Wdrożenie obejmuje również szkolenia techniczne i modernizację warsztatów duńskiej obrony, wyposażając je w specjalistyczne narzędzia i sprzęt. Spełnienie tych szczegółowych specyfikacji – często przy krótkich terminach realizacji – było kolejnym dowodem na elastyczność, jaką zapewnia modułowy system Scania.
2024: Umowa obronna dla państw bałtyckich
Scania otrzymała zamówienie na wsparcie historycznej modernizacji estońskich sił obronnych. Dostawy pierwszych 265 pojazdów rozpoczęły się latem 2024 roku. Umowa z Estonią i Łotwą opiewa na 437 milionów euro.
Umowa ma na celu wyposażenie Estonii i Łotwy w pojazdy obronne w ciągu siedmiu lat. Dostawy obejmują pojazdy do transportu ładunków i jednostek obronnych. Są to ciągniki, platformy oraz ciężarówki wyposażone w dźwigi i podnośniki hakowe.
2025: Największe zamówienie od szwedzkich sił zbrojnych w czasach nowożytnych
Zamówienie od Szwedzkiej Agencji Materiałów Obronnych (FMV) obejmuje 475 pojazdów ciężarowych o dużej ładowności. Opcja obejmuje kolejne 375 sztuk. Pojazdy te odegrają kluczową rolę we wzmocnieniu potencjału logistycznego i ogólnej zdolności obronnej Szwedzkich Sił Zbrojnych.
W ramach kontraktu Scania dostarczy w nadchodzących latach trzy warianty pojazdów ciężarowych. Bedą to ciężarówki z nadwoziem furgonowym, ciężarówki z platformą i ciężarówki hakowe. Pojazdy te będą wykorzystywać szwedzkie jednostki wojskowe do transportu towarów, pojazdów i innego niezbędnego sprzętu. Jest to największy kontrakt Scania Szwecja od FMV od lat 80. XX wieku. Dostawy zaplanowano na lata 2025-2027.
Źródło: www.scania.com
